Urlop bezpłatny a praca u innego pracodawcy – co mówią przepisy?

Urlop bezpłatny to rozwiązanie, z którego korzystają osoby potrzebujące przerwy od bieżących obowiązków zawodowych. Dzieje się tak z różnych powodów: zdrowotnych, rodzinnych, edukacyjnych lub po prostu chęci zajęcia się czymś innym.

W przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego, urlop bezpłatny nie jest odpoczynkiem od obowiązku pracy w sensie prawnym, ale przerwą w zatrudnieniu, o którą trzeba się zwrócić do pracodawcy z wnioskiem i którą ten może (choć nie musi) przyznać. W świetle przepisów dotyczących urlopu bezpłatnego, jest to bardzo specyficzna forma zatrudnienia, która niesie za sobą konsekwencje prawne i praktyczne – także wtedy, gdy rozważasz pracę podczas urlopu bezpłatnego.

Z tego artykułu dowiesz się:

• co mówią przepisy dotyczące urlopu bezpłatnego,
• jakie są konsekwencje przerwy w zatrudnieniu,
• czy można pracować na urlopie bezpłatnym,
• w jakich sytuacjach praca u innego pracodawcy jest formalnie możliwa,
• na co uważać, podejmując dodatkowe zatrudnienie.

Czym właściwie jest urlop bezpłatny?

Urlop bezpłatny jest instytucją uregulowaną w Kodeksie pracy (art. 172 i art. 174). To przerwa w wykonywaniu obowiązków wynikających z umowy o pracę, udzielana bez wynagrodzenia na pisemny wniosek pracownika. Pracodawca nie jest zobowiązany udzielić takiego urlopu, ale jego zgoda jest niezbędna, żeby zaistniał.

Podczas urlopu bezpłatnego:

• pracownik nie wykonuje obowiązków na rzecz obecnego pracodawcy,
• pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia,
• nie odprowadza składek ZUS (np. zdrowotnych, emerytalnych),
• okres ten zazwyczaj nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą prawa pracownicze (np. urlop wypoczynkowy, staż pracy).

Uwaga: może istnieć wyjątek, jeśli urlop bezpłatny został udzielony w szczególny sposób. O tym za chwilę.

Praca podczas urlopu bezpłatnego – czy to legalne?

Jedna z najczęstszych wątpliwości brzmi: czy można pracować na urlopie bezpłatnym? Tak. Z punktu widzenia prawa pracy nie ma ogólnego zakazu podejmowania zarobkowej działalności u innego pracodawcy podczas urlopu bezpłatnego. Oznacza to, że osoba przebywająca na urlopie bezpłatnym może podjąć inną pracę, zarówno na etacie, jak i np. na podstawie umowy cywilnoprawnej (zlecenie, o dzieło) czy samozatrudnienia.

Kluczowe zasady w tym zakresie:

• nie ma zakazu prawnego podejmowania pracy u innego pracodawcy podczas urlopu bezpłatnego,
• warunkiem może być przestrzeganie klauzul o zakazie konkurencji zawartych w umowie z pierwszym pracodawcą (jeśli takie istnieją),
• praca ta nie ma wpływu na ważność urlopu bezpłatnego – czyli w dalszym ciągu trwa przerwa w obowiązkach względem pierwotnego pracodawcy.

To praktyczne rozwiązanie dla osób, które jednocześnie chcą odpocząć od obecnej pracy, ale kontynuować działalność zarobkową lub podjąć nowe wyzwanie zawodowe.

Specjalny przypadek: urlop bezpłatny z przeznaczeniem na pracę u innego pracodawcy

Jak widać, można pracować na urlopie bezpłatnym u innego pracodawcy. Co ciekawe, przepisy dotyczące urlopu bezpłatnego przewidują także szczególną sytuację: gdy urlop jest udzielany właśnie po to, żeby pracownik mógł pracować u innego pracodawcy. Wtedy kwestie formalne są bardziej precyzyjne.

Zgodnie z art. 174 Kodeksu pracy:

• pracownik musi wyrazić zgodę na urlop bezpłatny na piśmie,
• urlop ten jest udzielany za zgodą obecnego pracodawcy,
• warunkiem jest zawarcie porozumienia między pracodawcami, czyli obecnym i nowym.

W tym przypadku okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy, czyli np. prawo do urlopu wypoczynkowego. To ważny wyjątek od standardowej zasady, że urlop bezpłatny (bez pracy) nie wlicza się do stażu pracy.

To rozwiązanie stosowane najczęściej, gdy:

• pracodawca prowadzi kilka podmiotów lub współpracuje z innym pracodawcą i chce „wypożyczyć” pracownika,
• pracownik ma uzgodnione warunki zatrudnienia w nowym miejscu i potrzebuje formalnej podstawy do przerwy u starego pracodawcy.

Praktyczne konsekwencje pracy podczas urlopu bezpłatnego

Choć praca podczas urlopu bezpłatnego jest legalna, to warto pamiętać o kilku praktycznych kwestiach:

1. Ubezpieczenie zdrowotne i społeczne:

Podstawowa umowa, z której został udzielony urlop bezpłatny, przestaje generować składki ZUS, więc jeśli inna praca nie daje tytułu ubezpieczenia, możesz zostać bez ochrony zdrowotnej.

2. Uprawnienia pracownicze:

Standardowo okres urlopu bezpłatnego nie wlicza się do stażu pracy, który decyduje o prawach (np. urlop wypoczynkowy). Wyjątek stanowi urlop bezpłatny udzielony w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy w trybie art. 174.

3. Zakaz konkurencji:

Jeśli w umowie o pracę z pierwotnym pracodawcą istnieje zakaz konkurencji obowiązujący również po jego ustaniu, praca u nowego pracodawcy może naruszać ten zapis – mimo formalnej zgody na urlop bezpłatny.

Zadbaj o swoje prawa podczas urlopu bezpłatnego

Urlop bezpłatny daje pracownikowi elastyczność i możliwość przerwy w obowiązkach, ale wiąże się też z konsekwencjami prawnymi i ubezpieczeniowymi, które warto znać przed jego rozpoczęciem. Świadome planowanie, sprawdzenie zapisów umowy oraz konsultacja z pracodawcą pozwalają uniknąć problemów i w pełni wykorzystać tę formę urlopu.

Jeśli chcesz mieć pewność, że wszelkie formalności są zgodne z przepisami, skorzystaj z usług agencji pracy Contrain. Nasi eksperci pomogą Ci w każdym aspekcie zatrudnienia w Polsce i za granicą.

FAQ